| data publikacji: 18 października 2026
| autorzy:
dr n. med. Jakub Wiśniewski
lek. Andrzej Pomiećko
dr n. med. Błażej Littwin« Wszystkie materiały o USG jelit
Skróty: PI (pneumatosis intestinalis) – gaz w ścianie jelita · NEC (necrotizing enterocolitis) – martwicze zapalenie jelit · FPIES (food protein-induced enterocolitis syndrome) – zespół zapalenia jelit wywołanego białkami pokarmowymi · USG – badanie ultrasonograficzne
Słowa kluczowe: gaz w ścianie jelita, pneumatoza jelitowa, martwicze zapalenie jelit, gaz w układzie wrotnym, USG jamy brzusznej
Gaz w ścianie jelita (pneumatoza jelitowa) widzimy w USG jako jasne, echogeniczne pęcherzyki w ścianie jelita. Gdy otaczają pętlę dookoła, tworzą ciągły jasny pierścień. To objaw, nie choroba. U noworodka jest klasycznym objawem martwiczego zapalenia jelit, choć zdarza się też w innych chorobach. U starszych dzieci zwykle ustępuje po leczeniu zachowawczym, a jego znaczenie zależy od choroby podstawowej.
Nowe artykuły i nagrania o USG u dzieci - praktyczne, oparte na dowodach, prosto na Twoją skrzynkę.
Zapisz sięGaz w ścianie jelita (pneumatosis intestinalis, PI) to gaz, który znalazł się w ścianie przewodu pokarmowego – pod błoną surowiczą albo pod błoną śluzową [1]. Przebieg bywa różny: od łagodnego, wykrytego przypadkiem, po zagrażający życiu [1,2].
To, jak gaz dostaje się do ściany, wyjaśniają dwie hipotezy:
Krótko mówiąc: gaz gromadzi się w ścianie, gdy rośnie ciśnienie w jelicie, gdy uszkodzona jest błona śluzowa albo z obu powodów naraz [1].
Pneumatoza bywa pierwotna albo wtórna [1]. Nie wiadomo, jak często występuje u dzieci, a jednolitych zasad postępowania nie ma [2]. Dlatego łatwo o leczenie zbyt intensywne albo zbyt słabe [2].
Gaz w ścianie jelita to klasyczny objaw martwiczego zapalenia jelit (necrotizing enterocolitis, NEC) – bywa uważany wręcz za patognomoniczny [4]. Ten sam obraz zdarza się jednak także w innych chorobach:
Także inne objawy uważane za typowe dla NEC – wzdęcie brzucha, krwiste stolce, gaz w ścianie jelita i gaz w układzie wrotnym – mogą wystąpić w samoistnej perforacji jelita, w zapaleniu jelit w chorobie Hirschsprunga, w wirusowym zapaleniu jelit i we wgłobieniu [7]. Dlatego sam obraz USG nie przesądza o rozpoznaniu NEC – wynik zawsze odnosimy do stanu dziecka i obrazu klinicznego [4,7].
Poza okresem noworodkowym gaz w ścianie jelita zdarza się zarówno u dzieci bez chorób przewlekłych, jak i u dzieci [8]:
Pneumatozę opisywano też u dzieci z chorobami neurologicznymi – z mózgowym porażeniem dziecięcym, dystrofią miotoniczną, padaczką – i z zaburzeniami metabolicznymi [9], a także u dzieci w trakcie chemioterapii chorób rozrostowych układu krwiotwórczego i leczonych immunosupresyjnie [2,10,11].
Bezpośrednio przed pojawieniem się gazu w ścianie jelita dzieci miały najczęściej [8]:
Dlatego przy takim znalezisku pytamy o choroby przewlekłe, leczenie i ostatnie dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego – od nich zależy jego znaczenie [8,9,12].
Zajęcia praktyczne, podczas których ćwiczymy technikę badania USG jamy brzusznej, to fundament naszych kursów USG jamy brzusznej w pediatrii - w małych grupach, na modelach i pacjentach.
Naucz się badać - pewnie i powtarzalnie.
U większości dzieci po okresie noworodkowym pneumatoza ma łagodny przebieg. W dużej grupie dzieci od 3. miesiąca życia była łagodna u ponad 9 na 10, a operacji wymagało około 1 na 15 [12]. W opisach przypadków u większości dzieci ustępowała po leczeniu zachowawczym [8]. W jednej z prac u wszystkich dzieci powyżej 6. miesiąca życia, które nie otrzymywały chemioterapii ani leczenia immunosupresyjnego, pneumatoza ustąpiła bez operacji [9].
Niekorzystny przebieg – operacja albo zgon – zdarzał się najczęściej u dzieci po przeszczepieniu narządu i z niewyrównaną wadą serca [8].
Na istotną klinicznie pneumatozę wskazywały [12]:
Gaz w układzie wrotnym nie zawsze oznacza jednak operację. U dzieci powyżej 6. miesiąca życia bez chemioterapii i leczenia immunosupresyjnego ani on, ani odma otrzewnowa nie wiązały się z koniecznością operacji [9].
Dwa z tych objawów – poszerzone pętle i gaz w układzie wrotnym – widzimy w USG. Dlatego przy gazie w ścianie jelita zawsze ich szukamy i opisujemy w wyniku badania.
Gaz w ścianie jelita widzimy jako echogeniczne pęcherzyki wewnątrz ściany. Gdy pęcherzyki otaczają pętlę jelita dookoła, w przekroju poprzecznym tworzą ciągły echogeniczny pierścień [13] (Ryc. 1, Filmy 1-4).
Ryc. 1. Przekroje poprzeczne pętli jelitowych. W ścianie jelita widoczne punktowe hiperechogeniczne odbicia (strzałki) – pęcherzyki gazu. Głowica liniowa.
Gaz w ścianie odróżniamy od gazu w świetle jelita uciskiem głowicą [13]. Pułapką jest pseudopneumatoza, czyli gaz uwięziony między ścianą a zawartością jelita albo między fałdami błony śluzowej [1].
Gaz w układzie wrotnym widzimy jako szybko przemieszczające się hiperechogeniczne punkty (odbicia). Śledząc je w czasie rzeczywistym wzdłuż żyły wrotnej i żył krezkowych, można wskazać odcinek jelita, z którego pochodzi gaz [14]. W naszej praktyce jest to jednak trudne i wymaga dużej wprawy. Łatwiej znaleźć zmieniony odcinek jelita, wykonując pełne i dokładne badanie jelit, niż śledzić żyły krezkowe, w których widzimy pęcherzyki. Nagrania gazu w układzie wrotnym pokazujemy tutaj: „Gaz w układzie wrotnym – nagrania z badania USG”.
W zestawieniu wielu badań u noworodków USG wykrywało gaz w układzie wrotnym częściej niż zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej, a w wykrywaniu gazu w ścianie jelita różnicy między metodami nie wykazano [15]. Dlatego obie metody się uzupełniają.
Punktem odniesienia przy ocenie ściany jelita jest jej obraz prawidłowy: budowa warstwowa, grubość i unaczynienie w poszczególnych odcinkach przewodu pokarmowego. Obraz prawidłowy przewodu pokarmowego u dzieci i technikę badania znajdziecie w artykule: „USG przewodu pokarmowego u dzieci – obraz prawidłowy i technika badania”.
Wyślij do nas wiadomość, a my postaramy się odpowiedzieć jak najszybciej (jak tylko skończymy badanie 🙂)
Napisz
Jestem absolwentem Wydziału Lekarskiego i Studiów Doktoranckich Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. W 2015 roku uzyskałem tytułu specjalisty z dziedziny pediatrii, a w 2016 roku stopień doktora nauk medycznych...
