Zmierzyliście narząd - i co dalej? Wpiszcie wynik, a policzymy z-score, centyl i granice wartości referencyjnych dla Waszego pacjenta. Każdy narząd opisany jest publikacją, z której pochodzą normy.
Wiek wpisujemy jako pełne lata plus miesiące (0-11). Jeśli wpiszecie więcej niż 11 miesięcy, nadmiar przejdzie na lata - 14 mies. to 1 rok i 2 mies.
—
Pomiary wykonujemy w przekroju poprzecznym (skośnym), wzdłuż długiej osi trzustki. Mierzymy wymiary przednio-tylne (AP) prostopadle do długiej osi narządu: głowę przy dwunastnicy, trzon nad tętnicą krezkową górną, ogon przy wnęce śledziony. Jeśli przewód Wirsunga jest widoczny - także jego szerokość.
| Wiek | Głowa | Trzon | Ogon |
|---|---|---|---|
| noworodek | 18 mm | 10 mm | 18 mm |
| niemowlę | 25 mm | 14 mm | 20 mm |
| 1-10 lat | 24 mm | 16 mm | 26 mm |
| 10-18 lat | 30 mm | 17 mm | 28 mm |
Górna granica wartości referencyjnych = średnia + 2 SD wymiaru AP z pracy źródłowej, w pełnych milimetrach (praca podaje wymiary w dziesiątych częściach centymetra, więc dokładniej się nie da). Wiersz 1-10 lat łączy grupy 1-5 i 5-10 lat i bierze z nich wartość wyższą. Opracowanie własne na podstawie: Siegel MJ, Martin KW, Worthington JL. Normal and abnormal pancreas in children: US studies. Radiology 1987;165:15-18.
| Wiek | Norma podręcznikowa | Próg podejrzenia zapalenia |
|---|---|---|
| 1-6 r.ż. | do 1 mm | > 1,5 mm |
| 7-12 r.ż. | do 1,5 mm | > 1,9 mm |
| 13-18 r.ż. | do 1,5 mm | > 2,2 mm |
Obie kolumny mówią o czym innym. Norma podręcznikowa to górna granica szerokości przewodu u zdrowego dziecka, za: Riccabona M. Pediatric Ultrasound. Springer 2014, rozdz. 8; Siegel podaje zbieżnie przewód prawidłowy poniżej 1 mm. Próg podejrzenia zapalenia to wartości, powyżej których Chao i wsp. odróżniali dzieci z ostrym zapaleniem trzustki od zdrowych - u zdrowych średnia wynosiła w tej pracy 1,65 ± 0,45 mm, a praca nie obejmuje dzieci poniżej 1. roku życia. Za: Chao HC i wsp., J Ultrasound Med 2000;19(11):757-763.
Nie wymyślamy wartości referencyjnych - bierzemy je z opublikowanych badań. Przy każdym narządzie podajemy pracę, z której pochodzą normy, co ta praca podaje i jak z niej liczymy.
Długość wg wzrostu. Obrycki Ł, Sarnecki J, Lichosik M i wsp. Kidney length normative values in children aged 0-19 years - a multicenter study. Pediatr Nephrol. 2022;37(5):1075-1085. doi:10.1007/s00467-021-05303-5
Dane: L, M, S wg wzrostu; 1758 dzieci 0-19 lat z Polski i Litwy. Jak liczymy: centyle i z-score z parametrów LMS podanych w pracy; opracowanie własne Evidence Based Academy.
Długość wg wieku i BSA. Obrycki Ł, Sarnecki J, Lichosik M i wsp. Kidney length normative values - new percentiles by age and body surface area in Central European children and adolescents. Pediatr Nephrol. 2023;38(4):1187-1193. doi:10.1007/s00467-022-05667-2
Dane: L, M, S wg wieku (u niemowląt wg miesięcy) i wg BSA. Jak liczymy: centyle i z-score z parametrów LMS podanych w pracy; opracowanie własne Evidence Based Academy.
Objętość. Obrycki Ł, Sarnecki J, Pac M i wsp. Kidney volume normative values in Central European children aged 0-19 years - a multicenter study. Pediatr Nephrol. 2024;39(7):2147-2159. doi:10.1007/s00467-024-06278-9
Dane: L, M, S wg wzrostu, wieku (osobno dla chłopców i dziewczynek, z osobnymi tabelami niemowlęcymi) i BSA; 1396 dzieci 0-19 lat z Europy Środkowej. Jak liczymy: centyle i z-score z parametrów LMS podanych w pracy; objętość wzorem z pracy źródłowej (dł. × szer. × gr. × π/6); opracowanie własne Evidence Based Academy.
Wątroba i śledziona wg wieku. Waelti S, Fischer T, Wildermuth S i wsp. Normal sonographic liver and spleen dimensions in a central European pediatric population. BMC Pediatr. 2021;21(1):276. doi:10.1186/s12887-021-02756-3
Dane: wymiar CC prawego płata wątroby i długość śledziony - średnia, SD oraz 5. i 95. centyl w 19 grupach wiekowych; 736 dzieci; siatki wspólne dla obu płci. Jak liczymy: z-score, centyl i granice wartości referencyjnych (średnia ±1,96 SD, czyli 2,5. i 97,5. centyl) ze średniej i SD danej grupy wiekowej; 5. i 95. centyl z pracy pokazujemy jako wartość odniesienia; opracowanie własne Evidence Based Academy.
Wątroba wg wzrostu. Manteghinejad A, Meneses M, Lopez Rippe J, Riedesel EL, Kaplan SL. Sonographic pediatric liver size standards based on generalized additive modeling in a diverse population. Pediatr Radiol. 2026;56(6):1368-1379. doi:10.1007/s00247-026-06612-3
Dane: 5., 15., 50., 85. i 95. centyl wymiaru CC prawego płata wątroby (od szczytu kopuły do dolnego brzegu, w linii pośrodkowo-obojczykowej) wg wzrostu, w przedziałach po 10 cm od 50 do 179 cm, wspólnie dla obu płci; 3235 badań z wpisanym wzrostem, spośród 4611 prawidłowych badań USG jamy brzusznej u dzieci 0-18 lat z jednego szpitala dziecięcego w USA. Jak liczymy: parametry LMS odtworzone z opublikowanych centyli; przedział umieszczamy w jego środku (55, 65 … 175 cm), tak jak w pracy, a do granic 50 i 180 cm przedłużamy go liniowo; opracowanie własne Evidence Based Academy.
Które normy kiedy. Źródło kalkulator wybiera sam, po wieku dziecka: do 6. miesiąca normy tureckie, od ok. 10. miesiąca do 6 lat japońskie (między nimi interpolujemy), od 6 do 14 lat polskie, od 14 lat niemieckie. Wg BSA liczymy od 6 lat, a źródło też wynika z wieku; BSA powyżej 1,8 m² wychodzi poza zakres norm polskich, więc wtedy liczymy z niemieckich. Na granicach 6 i 14 lat zmienia się badana populacja, więc wynik może się tam zmienić skokowo - przy 14 latach mediana u dziewcząt spada o ok. 8%, u chłopców prawie się nie zmienia.
Normy niemieckie, od 14 lat. Hirtz R, Thamm R, Kuhnert R, Liesenkötter K-P, Thamm M, Grasemann C. New Reference Values for Thyroid Volume by Ultrasound in German Children and Adolescents From a Population-Based Study. J Clin Endocrinol Metab. 2025;110(2):e382-e390. doi:10.1210/clinem/dgae194
Dane: centyle P3-P97 wg wieku (co pół roku, w materiale uzupełniającym: Supplementary Table S3, doi:10.6084/m9.figshare.25061117) i wg BSA (Table 4), osobno dla chłopców i dziewczynek; 5559 dzieci 6-18 lat z badania KiGGS. Jak liczymy: parametry LMS odtworzone z opublikowanych centyli; wg wieku bierzemy je od 14 lat, a wg BSA od 14 lat oraz przy BSA powyżej 1,8 m²; objętość wzorem z pracy źródłowej (dł. × szer. × gr. × 0,479, bez cieśni), BSA wzorem Du Bois, tak jak w pracy; granice 2,5. i 97,5. centyla wyliczamy z modelu (z odtworzonych parametrów LMS), a tabele pracy podają centyle 3. i 97.; opracowanie własne Evidence Based Academy.
Normy polskie, 6-13 lat. Nowak A, Trofimiuk-Müldner M, Podlewski J i wsp. Age- and body surface area-specific ultrasound percentile charts for thyroid volume in Polish school-aged children: comparison with European cohorts. Front Endocrinol (Lausanne). 2026;17:1945848. doi:10.3389/fendo.2026.1945848
Dane: centyle P3-P97 wg wieku i BSA, osobno dla chłopców i dziewczynek; 3170 polskich dzieci z Programu Eliminacji Niedoboru Jodu (siatki wg BSA: 2843 dzieci z kompletem pomiarów). Jak liczymy: parametry LMS odtworzone z opublikowanych centyli; wiersze wiekowe pracy (6, 7 … 13 lat) traktujemy jako grupy ukończonych lat i umieszczamy w połowie roku (6,5 … 13,5), a między 6,0 a 6,5 oraz 13,5 a 14,0 roku bierzemy wartości skrajnej grupy; objętość wzorem z pracy źródłowej (dł. × szer. × gr. × 0,479, bez cieśni), BSA wzorem Du Bois; opracowanie własne Evidence Based Academy.
Normy tureckie, 1-6 miesięcy. Çolak E, Özkan B. Sonographic evaluation of normal thyroid volume and thyroid isthmus depth among infants in the west coast of Turkey. Endokrynol Pol. 2022;73(2):325-329. doi:10.5603/EP.a2022.0012
Dane: mediana i rozstęp międzykwartylowy objętości tarczycy (wzór Brunna, bez cieśni) w sześciu grupach dwumiesięcznych od 1. do 12. miesiąca, bez podziału na płeć; 223 niemowlęta z Izmiru, w tym 142 w wieku do 6 miesięcy. Jak liczymy: granice wartości referencyjnych z mediany i rozstępu międzykwartylowego grup 1-2, 3-4 i 5-6 miesięcy, przy założeniu rozkładu log-normalnego; grupę umieszczamy w środku przedziału (2, 4 i 6 miesięcy), a między 6. miesiącem a najmłodszą grupą pracy z Fukushimy (0,8 roku) interpolujemy; opracowanie własne Evidence Based Academy.
Normy japońskie, poniżej 6 lat. Suzuki S, Midorikawa S, Fukushima T, Shimura H, Ohira T, Ohtsuru A, Abe M, Shibata Y, Yamashita S, Suzuki S. Systematic determination of thyroid volume by ultrasound examination from infancy to adolescence in Japan: the Fukushima Health Management Survey. Endocr J. 2015;62(3):261-268. doi:10.1507/endocrj.ej14-0478
Dane: 2,5. i 97,5. centyl objętości każdego płata osobno (wzór elipsoidy π/6) wg wieku, osobno dla chłopców i dziewczynek; 34 227 dzieci 0-19 lat. Jak liczymy: rozkład objętości całej tarczycy odtwarzamy z zakresów dla płatów (rozkład log-normalny każdego płata, korelacja płatów 0,8) i przeliczamy na wzór Brunna (× 0,915), tak żeby cała tarczyca liczyła się jednym wzorem; rocznik umieszczamy w połowie roku (najmłodszą grupę, badaną w wieku ok. 7-12 miesięcy, w 0,8 roku) i interpolujemy między rocznikami; opracowanie własne Evidence Based Academy.
Kelsey TW, Ginbey E, Chowdhury MM i wsp. A validated normative model for human uterine volume from birth to age 40 years. PLoS One. 2016;11(6):e0157375. doi:10.1371/journal.pone.0157375
Dane: centyle 2,5 / 16 / 50 / 84 / 97,5 co rok; model z 1418 pomiarów. Jak liczymy: parametry odtworzone z opublikowanych centyli; objętość wzorem z pracy źródłowej (dł. × wys. × szer. × 0,5); opracowanie własne Evidence Based Academy.
Kelsey TW, Dodwell SK, Wilkinson AG i wsp. Ovarian volume throughout life: a validated normative model. PLoS One. 2013;8(9):e71465. doi:10.1371/journal.pone.0071465
Dane: średnia ±1, 2 i 3 SD co 2 lata; model z 59 954 jajników. Jak liczymy: parametry odtworzone z opublikowanych wartości; objętość wzorem z pracy źródłowej (dł. × szer. × gr. × 0,523); opracowanie własne Evidence Based Academy.
Objętość wg wieku. Joustra SD, van der Plas EM, Goede J, Oostdijk W, Delemarre-van de Waal HA, Hack WW, van Buuren S, Wit JM. New reference charts for testicular volume in Dutch children and adolescents allow the calculation of standard deviation scores. Acta Paediatr. 2015;104(6):e271-e278. doi:10.1111/apa.12972
Dane: L, M, S modelu ultrasonograficznego w materiale uzupełniającym pracy (Table S1, od 0,6 roku, czyli ok. 7 mies., do 19 lat); 769 chłopców. Jak liczymy: centyle i z-score z tych parametrów, dla objętości przekształconej tak jak w pracy źródłowej (log10(V + 0,5) + 3); objętość elipsoidą (dł. × szer. × wys. × π/6) jako średnia obu jąder; poniżej 0,6 roku wartość orientacyjna na parametrach z 0,6 roku; opracowanie własne Evidence Based Academy.
Przelicznik ze wzoru Lamberta. Koskela M, Virtanen HE, Rodprasert W, Jahnukainen K, Toppari J, Koskenniemi JJ. Pubertal testicular volume references for ruler, orchidometer, and ultrasonography measurements based on a longitudinal follow-up. Andrology. 2024;12(8):1771-1779. doi:10.1111/andr.13629
Jak liczymy: mnożnik 0,73 (0,52 / 0,71) do przeliczenia objętości liczonej wzorem Lamberta.
Wymiary AP. Siegel MJ, Martin KW, Worthington JL. Normal and abnormal pancreas in children: US studies. Radiology. 1987;165(1):15-18. doi:10.1148/radiology.165.1.3306783
Dane: średnia i SD wymiaru AP głowy, trzonu i ogona w pięciu grupach wiekowych; 273 dzieci. Praca nie podaje centyli, stąd tabela zamiast siatki. Jak liczymy: górna granica = średnia + 2 SD w pełnych milimetrach; pięć grup wiekowych pracy łączymy w cztery, biorąc w połączonym wierszu wartość wyższą. Wartości wyjściowe (średnia + 2 SD, w mm) w grupach 0-1 mies. · 1 mies.-1 r. · 1-5 lat · 5-10 lat · 10-19 lat: głowa 18 / 25 / 23 / 24 / 30, trzon 10 / 14 / 14 / 16 / 17, ogon 18 / 20 / 26 / 26 / 28; opracowanie własne Evidence Based Academy. Technikę pomiaru opisujemy w artykule Trzustka - obraz prawidłowy i technika badania.
Przewód Wirsunga. Norma podręcznikowa za: Riccabona M. Pediatric Ultrasound: Requisites and Applications. Springer 2014, rozdz. 8. Próg podejrzenia zapalenia za: Chao HC, Lin SJ, Kong MS, Luo CC. Sonographic evaluation of the pancreatic duct in normal children and children with pancreatitis. J Ultrasound Med. 2000;19(11):757-763.
Dane: norma podręcznikowa - do 1 mm we wczesnym dzieciństwie, do 1,5 mm u starszych dzieci; u Chao wartości odróżniały dzieci z ostrym zapaleniem trzustki od zdrowych (średnia u zdrowych 1,65 ± 0,45 mm), nie są więc granicą normy.
Cztery rzeczy, o których warto pamiętać przy każdym narządzie.
To ważne, jak mierzymy objętość. Objętość tarczycy liczymy wzorem Brunna (×0,479, bez cieśni), macicę wzorem Kelseya (×0,5), jajnik elipsoidą (×0,523). Policzycie innym wzorem - normy przestaną pasować. Dlatego wpisujecie wymiary, a przelicznik robi resztę. To samo dotyczy BSA: siatki tarczycy dla dzieci od 6 lat (polskie i niemieckie) opierają się na wzorze Du Bois, pozostałe na wzorze Haycocka - narzędzie przełącza się samo.
Zakres wartości prawidłowych może się różnić w zależności od badanej grupy. Jaki może być skutek? Wątroba dzieci środkowoeuropejskich jest o 10-20 mm większa niż w populacjach nieeuropejskich, i większa niż w podobnej populacji sprzed blisko 40 lat. Siatka z innej populacji potrafi zrobić „hepatomegalię" u zdrowego dziecka.
Z-score mówi, o ile odchyleń standardowych pomiar odbiega od mediany dla rówieśników: 0 to dokładnie mediana, +1,96 to górna granica zakresu referencyjnego (97,5 centyla), −1,96 dolna (2,5 centyla). Centyl pokazuje pozycję w grupie, więc nadaje się do porównywania kolejnych badań tego samego dziecka i różnych narządów między sobą.
Pomiar poza wartościami referencyjnymi jest wskazówką, nie diagnozą - tak samo jak pomiar w ich zakresie nie wyklucza choroby. To narzędzie edukacyjne - nie zastępuje oceny klinicznej ani opisu badania.
Kalkulator ma charakter edukacyjny i jest skierowany do lekarzy korzystających z ultrasonografii jako metody diagnostycznej. Pokazuje położenie wprowadzonego pomiaru względem siatek centylowych opublikowanych w pracach naukowych wskazanych przy każdym narządzie. Nie jest wyrobem medycznym, nie służy do diagnozowania ani planowania leczenia, a wynik nie zastępuje oceny lekarza.