| data publikacji: 27 października 2026
| autorzy:
dr n. med. Błażej Littwin
dr n. med. Jakub Wiśniewski
lek. Andrzej Pomiećko« Wszystkie materiały o USG śledziony
Śledziona leży wewnątrzotrzewnowo i podprzeponowo, pod lewym łukiem żebrowym, a jej oś długa układa się wzdłuż osi dziesiątego żebra. To położenie stanowi główne wyzwanie techniczne badania: dostęp uzyskujemy przez przestrzenie międzyżebrowe, a bez właściwego ustawienia głowicy obraz przesłaniają cienie żeber.
Położenie śledziony – widok z przodu. Śledziona (fioletowy zarys) leży w lewym podżebrzu, w większości za żołądkiem, więc od przodu widać tylko jej brzeg.
Standardową pozycją, w której badamy pacjenta, jest pozycja leżąca na wznak. W niektórych przypadkach pomocna może być zmiana ułożenia pacjenta oraz ocena w pozycji stojącej.
Najczęściej wykorzystywane są głowice konweksowe, działające w niskim zakresie częstotliwości (1-5 MHz) przy dużej penetracji wiązki. Dodatkowym atutem głowic jest zakrzywiony kształt czoła, który daje szerokie pole obrazowania. W pediatrii wykorzystujemy również warianty głowic konweksowych – głowice mikrokonweksowe, szczególnie przydatne u noworodków i niemowląt. Zastosowanie mają także głowice liniowe – szczególnie dające możliwość pracy na niższych częstotliwościach. Przy zastosowaniu głowicy liniowej uzyskujemy lepszą rozdzielczość obrazu niż głowicą konweksową.
Głowice wykorzystywane w badaniu śledziony. Od lewej: głowica konweksowa, mikrokonweksowa i liniowa.
Podobnie jak w przypadku pozostałych narządów jamy brzusznej, podstawowymi presetami do obrazowania śledziony są presety brzuszne („Pediatric Abdomen”, „Adult Abdomen”). Warto też sprawdzić przygotowane przez producenta presety narządowe. Dla głowic liniowych często dostępne są także presety brzuszne – ich wybór ułatwi wstępną optymalizację obrazu.
Rzut śledziony i żołądka na powłoki – widok z przodu. Śledziona (fioletowy zarys) leży bocznie od żołądka i częściowo za nim, pod lewym łukiem żebrowym.
Krok 1. Wyrostek mieczykowaty (okrąg) wyznacza linię pośrodkową ciała (linia przerywana).
Krok 2. Przyłożenie podłużne głowicy w lewej linii pachowej tylnej, na wysokości wyrostka mieczykowatego. Znacznik głowicy (czerwona kropka) skierowany do głowy pacjenta.
Krok 3. Rotacja głowicy zgodnie z ruchem wskazówek zegara – znacznikiem w kierunku pleców – aż do ułożenia głowicy wzdłuż dziesiątego żebra, w przestrzeni międzyżebrowej. Przerywanym zarysem zaznaczono położenie głowicy z kroku 2.
Pierwsze przyłożenie – podłużne w linii pachowej tylnej na poziomie wyrostka mieczykowatego – pozwoli uwidocznić okolicę kąta żebrowo-przeponowego. Zobaczymy przeponę, śledzionę oraz nerkę, a w dolnej części obrazu pojawi się kręgosłup. Przy braku rotacji głowicy przeszkodą często stają się cienie żeber, które widzimy na ekranie jako podłużne, ciemne smugi. Żeby poprawić obrazowanie i jednocześnie „wyciągnąć” całą oś długą śledziony, głowicę należy zrotować. Rotacja pozwala „odsłonić” całą śledzionę, czyli ustawić się we właściwy sposób w przestrzeni międzyżebrowej. W prawidłowo uzyskanym obrazie wyraźnie widoczna jest oś długa śledziony, a na ekranie nie ma ciemnych smug generowanych przez żebra.
Przyłożenie podłużne głowicy w linii pachowej tylnej, bez rotacji. Na obrazie widoczne cienie żeber.
Po lewej stronie rotacja głowicy znacznikiem w kierunku kozetki. Po prawej stronie oś długa śledziony – głowica po rotacji ułożona skośnie w przestrzeni międzyżebrowej, bez cieni żeber.
Samo skanowanie odbywa się ruchem wahadłowym – pochylaniem głowicy brzusznie i grzbietowo – tak, żeby przeskanować cały miąższ śledziony. Przy prawidłowym przyłożeniu, pochylając głowicę brzusznie dochodzimy do nerki, a następnie wracając kończymy grzbietowo do śledziony.
Ruch wahadłowy głowicy podczas skanowania – pochylanie grzbietowo (w kierunku kozetki) i brzusznie. Linia przerywana wyznacza płaszczyznę obrazowania.
Obraz USG podczas skanowania śledziony ruchem wahadłowym głowicy.
Nowe artykuły i nagrania o USG u dzieci - praktyczne, oparte na dowodach, prosto na Twoją skrzynkę.
Zapisz sięŚledziona sąsiaduje z następującymi narządami:
Topografia śledziony – przekrój poprzeczny. Śledziona (fioletowy zarys) i sąsiadujące z nią narządy: 1 – przepona; 2 – lewa nerka; 3 – ogon trzustki; 4 – żołądek.
Anatomicznie dzielimy śledzionę na trzy główne części: część górną (biegun górny), część środkową oraz część dolną (biegun dolny). Ważną okolicą jest wnęka śledziony, gdzie widoczne są naczynia krwionośne oraz ogon trzustki.
Sonoanatomia śledziony. Ogon trzustki widoczny po prawej stronie od żyły śledzionowej.
Śledzionę na obrazie USG dzielimy na trzy części. W okolicy wnęki widzimy część środkową, po lewej stronie ekranu, bliżej przepony – biegun górny, a po prawej stronie biegun dolny.
Sonoanatomia śledziony. Podział śledziony na części: biegun górny (część górna), część środkowa z wnęką i biegun dolny (część dolna).
Sonoanatomia śledziony. Podział śledziony na części: biegun górny (część górna), część środkowa z wnęką i biegun dolny (część dolna).
Po uwidocznieniu zachyłka śledzionowo-nerkowego (zachyłka Koellera) widoczne są nerka, śledziona i przepona, a grzbietowo do nerki – mięsień biodrowo-lędźwiowy. Powyżej górnego bieguna nerki u noworodków i młodszych niemowląt widoczne jest nadnercze.
Badanie u noworodka. Między górnym biegunem nerki a górnym biegunem śledziony widoczne lewe nadnercze.
Badanie u noworodka. Między górnym biegunem nerki a górnym biegunem śledziony widoczne lewe nadnercze (strzałka).
Oceniając wnękę śledziony z zastosowaniem kolorowego dopplera możemy uwidocznić dwa biegnące równolegle do siebie naczynia – żyłę i tętnicę śledzionową. Doppler koduje naczynia, w których krew płynie w kierunku głowicy na kolor czerwony, a w kierunku przeciwnym na kolor niebieski, więc przy takim przyłożeniu głowicy tętnica śledzionowa “zabarwi się” na czerwono, a żyła na niebiesko. Żyłę śledzionową możemy ocenić także w okolicy spływu do żyły wrotnej, czyli z przyłożenia w nadbrzuszu środkowym. W projekcji poprzecznej w nadbrzuszu żyła śledzionowa będzie widoczna grzbietowo do trzustki. Z przyłożenia w okolicy podmostkowej, poprzez pochylenie głowicy w lewo, możemy uwidocznić ogon trzustki oraz żyłę i tętnicę śledzionową.
Naczynia śledziony. Tętnica i żyła śledzionowa we wnęce śledziony; żyła śledzionowa biegnie do spływu z żyłą krezkową górną, gdzie powstaje żyła wrotna. Tętnice zaznaczono na czerwono, żyły na niebiesko, drogi żółciowe na zielono.
W badaniu USG oceniamy zarys zewnętrzny, echogeniczność i echostrukturę śledziony.
Zarys zewnętrzny. W warunkach prawidłowych określamy go jako gładki i regularny. Śledziona otoczona jest torebką łącznotkankową i jest dobrze odgraniczona od struktur otaczających.
Zarys zewnętrzny śledziony. Torebka widoczna jako hiperechogeniczna, gładka linia (strzałki).
Kształt i warianty anatomiczne. Należy pamiętać o wariantach anatomicznych stanowiących wyjątki od reguły gładkiego i regularnego zarysu. Jeśli nie dojdzie do pełnego zrośnięcia zawiązków tworzących śledzionę w życiu płodowym, śledziona może mieć policykliczną, płatową budowę. Zdecydowanie częstszym wariantem anatomicznym jest śledziona dodatkowa, której częstość występowania szacuje się na 10-30% i najczęściej lokalizuje się w okolicy wnęki. Jest to dobrze odgraniczona okrągła lub owalna struktura o echogeniczności i echostrukturze takiej samej jak miąższ śledziony. U niektórych osób można uwidocznić kilka śledzion dodatkowych. Przypadek zmiany w okolicy nadnercza, która okazała się śledzioną dodatkową, szerzej opisaliśmy w Medycynie Praktycznej: 15-latek ze zmianą w okolicy nadnercza.
Przetrwała płatowa budowa śledziony.
W warunkach prawidłowych echogeniczność śledziony powinna być nieco wyższa od echogeniczności wątroby i zdecydowanie wyższa od echogeniczności miąższu kory nerki. Dlatego przy właściwej interpretacji echogeniczności narządów musimy zestawić je względem siebie. Przydatną opcją aparatu, która pozwoli nam lepiej ocenić echogeniczność miąższu śledziony, jest zastosowanie opcji Dual Mode – na jednym obrazie zobaczymy i porównamy echogeniczność miąższu nerki, śledziony i wątroby. Porządek prawidłowy jest następujący: nerka ma najniższą echogeniczność, wątroba nieco wyższą od niej, a śledziona najwyższą z nich.
Porównanie echogeniczności śledziony z wątrobą i nerką w opcji podwójnego obrazowania (Dual Mode).
Zajęcia praktyczne, podczas których ćwiczymy technikę badania USG jamy brzusznej, to fundament naszych kursów USG jamy brzusznej w pediatrii - w małych grupach, na modelach i pacjentach.
Naucz się badać - pewnie i powtarzalnie.
W warunkach prawidłowych echostruktura śledziony określana jest jako jednorodna, czyli w całym narządzie taka sama w każdej z jego części. Pamiętajmy jednak, że wykorzystując głowice o wysokiej częstotliwości (np. głowicę liniową) możemy zobaczyć, że echostruktura miąższu śledziony jest nieco niejednorodna. Jest to wynikiem wysokiej rozdzielczości, pozwalającej na uwidocznienie “histologicznych” różnic w budowie śledziony, czyli miazgi białej i czerwonej. Podobnie jak w przypadku innych narządów miąższowych, w przypadku wątpliwości warto wykorzystać więcej niż jedną głowicę i różne presety.
W warunkach prawidłowych miąższ śledziony ma taką samą echogeniczność w każdej części.
Badanie śledziony obejmuje ocenę wymiarów. Przypadek powiększenia śledziony w przebiegu mononukleozy zakaźnej szerzej opisaliśmy w Medycynie Praktycznej: 15-letni chłopiec z podejrzeniem mononukleozy zakaźnej. Najistotniejszym pomiarem śledziony jest pomiar osi długiej, czyli odległości pomiędzy najdalej położonym punktem górnego bieguna, a najdalej położonym punktem dolnego bieguna.
Dodatkowo wyznaczamy również jej grubość, czyli odległość pomiędzy punktami położonymi skrajnie podprzeponowo oraz we wnęce. W publikacjach występują rozbieżności dotyczące norm wielkości śledziony. Poniżej prezentujemy wartości uzyskane po porównaniu kilku prac.
Pomiar śledziony. Niebieska strzałka – oś długa śledziony, czerwona strzałka – grubość śledziony.
Przykładowy pomiar osi długiej i grubości śledziony. Po prawej stronie przyłożenie głowicy.
| Wiek | Górna granica normy |
|---|---|
| 0-3 miesiące | < 60 mm |
| 3-6 miesięcy | < 65 mm |
| 6-12 miesięcy | < 70 mm |
| 12-24 miesiące | < 80 mm |
| 2-8 lat | < 95 mm |
| 8-12 lat | < 110 mm |
Powyżej dwunastego roku życia zazwyczaj stosuje się wartości referencyjne dla pacjentów dorosłych, ze zróżnicowaniem na płeć:
| Powyżej 12. roku życia | Górna granica normy |
|---|---|
| dziewczynki | < 120 mm |
| chłopcy | < 130 mm |
Kompletne, powtarzalne badanie śledziony u dziecka obejmuje następujące elementy oceny:
Artykuł jest częścią serii „Jama brzuszna – obraz prawidłowy i technika badania”. Technikę i obraz śledziony pokazujemy też na nagraniu:
Zobacz również pokrewne artykuły:
Chcesz przećwiczyć ocenę śledziony na żywo, w małej grupie? Zapraszamy na kurs USG jamy brzusznej w pediatrii: ebacademy.pl/lp-usg-brzuch
Wyślij do nas wiadomość, a my postaramy się odpowiedzieć jak najszybciej (jak tylko skończymy badanie 🙂)
Napisz
Jestem absolwentem Wydziału Lekarskiego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. W 2020 uzyskałem tytuł specjalisty z dziedziny pediatrii, a w 2023 roku stopień doktora nauk medycznych na podstawie pracy dotyczącej możliwości wykorzystania ultrasonograficznej elastografii wątroby w onkologii dziecięcej...
